ग्राहक हित
एम.आर.पी.चा घोळ आणि ग्राहकांची लूट
![](https://newsseva.in/wp-content/uploads/2024/05/images288229-628x405.jpeg)
न्यूजसेवा
कोपरगाव-(प्रतिनिधी)
अखिल भारतीय ग्राहक पंचायत१९७४ पासून संपूर्ण भारतात एक स्वयंसेवी संघटना म्हणून ग्राहक जागरूकता,शिक्षण,प्रबोधन आणि ग्राहक तक्रार निवारणसाठी मार्गदर्शन या क्षेत्रात कार्यरत आहे.आता आम्ही केंद्र सरकारवर दबाव आणण्यासाठी देशव्यापी आंदोलन सुरू करण्याचा विचार करत आहोत.पॅकेज केलेल्या वस्तूंवर एम.आर.पी.ची छपाई निश्चित करण्यासाठी कायदा आणि नियामक आदेश आणणे यासाठी लेखणी आंदोलन सुरू करीत आहोत.अखिल भारतीय ग्राहक पंचायत ही ग्राहकांच्या हक्कांचे संरक्षण आणि संवर्धन करणारी अग्रगण्य संस्था असून तिला जागृत ग्राहकांच्या सहकार्याची अपेक्षा आहे.
![](https://newsseva.in/wp-content/uploads/2024/05/images2883294125144450139931855.jpg)
औषधांच्या बाबतीत ग्राहकांची कमालीची लूट केली जाते.ग्राहक संरक्षण कायदा अन्वये ग्राहकाला अनेक वस्तू मधून हवी असणारी वस्तू निवडण्याचा जो अधिकार आहे तो वस्तू निवडण्याचा अधिकार ग्राहक वापरू शकत नाही किंवा लुटीची जाणीवही करू शकत नाही ही शोकांतिका कधी थांबणार हा खरा प्रश्न आहे.
सन-१९७० मध्ये सरकारने कायदेशीर मापनशास्त्र कायद्यांतर्गत कमाल किरकोळ किंमत (एम.आर.पी.) लागू केली.किरकोळ विक्रीसाठी ठेवलेल्या उत्पादनाच्या पॅकिंग वर एम.आर.पी.छापणे अनिवार्य केले आहे.किरकोळ विक्रेता अर्थातच एम.आर.पी.पेक्षा कमी दराने उत्पादन विकू शकतो.परंतु एम.आर.पी.पेक्षा जास्त किंमतीला उत्पादन विकणे हा गुन्हा आहे.गंमत म्हणजे एम.आर.पी कशी निश्चित करावी याविषयी कोणत्याही मार्गदर्शक तत्त्वांचा या कायद्यात उल्लेख केल्याचे आढळून येत नाही ही बाब आणखी धक्कादायक आहे.
आज,निर्माता म्हणजेच उत्पादक हा त्याच्या मनाने एम.आर.पी छापतो.एम.आर.पी.अपारदर्शक आहे आणि ग्राहकांना एम.आर.पी च्या संरचनेची कोणतीही माहिती नाही.संघटनेला अशी अनेक उदाहरणे आढळतात की जेव्हा ग्राहक उत्पादनाच्या गुणवत्तेशी संबंधित नसलेली किंमत देतात.ग्राहक प्रतिनिधी म्हणून आमची मागणी आहे की एम.आर.पी रचना न्याय्य,पारदर्शक आणि सहज समजणारी असावी.उत्पादनाची एम.आर.पी ठरवण्यासाठी सरकारची कोणतीही भूमिका नसल्यामुळे एम.आर.पी अयोग्य प्रमाणात निर्धारित केली जात असून त्याद्वारे ग्राहकांची लूट केली जात आहे.
![](https://newsseva.in/wp-content/uploads/2024/05/images2887295647748218192940421.jpg)
किरकोळ विक्रेता अर्थातच एम.आर.पी.पेक्षा कमी दराने उत्पादन विकू शकतो.परंतु एम.आर.पी.पेक्षा जास्त किंमतीला उत्पादन विकणे हा गुन्हा आहे.या व्यवस्थेतील महत्वाची त्रुटी म्हणजे एम.आर.पी.कशी निश्चित केली जावी याबाबत कोणत्तेही मार्गदर्शक तत्त्व,पद्धती,नियमावली,बंधन देण्यात आलेले नाही.
विशेष म्हणजे औषधांच्या बाबतीत ग्राहकांची कमालीची लूट केली जाते.ग्राहक संरक्षण कायदा अन्वये ग्राहकाला अनेक वस्तू मधून हवी असणारी वस्तू निवडण्याचा जो अधिकार आहे तो वस्तू निवडण्याचा अधिकार ग्राहक वापरू शकत नाही किंवा लुटीची जाणीवही करू शकत नाही.उदाहरण दाखल सांगायचे झाले तर पहा आपल्या दैनंदिन लागणाऱ्या औषधाच्या बाबतीत विचार करू . उच्च रक्त दाबाच्या (BP)च्या गोळ्या अनेक जण घेतात.त्यात मुख्यत्वे दोन प्रमुख घटक आहेत Telma40,Amlodipin 5mg जेनरिक आणि ब्रँडेड अश्या सुमारे ९०० कंपन्या हे औषध वेगवेगळ्या नावाने बनवितात.त्याची एम.आर.पी.एका गोळीसाठी रू.३ पासून ते रू २३ पर्यंत आहे.’ग्राहक पंचायत’ ने याची संपूर्ण माहिती काढून आर.टी.आय.अंतर्गत काही विशेष माहिती सरकार,वस्तू सेवा कर (GST) प्रशासन आणि संबंधित उत्पादक यांना मागणी करण्याचे ठरविले आहे.सर्व माहिती ग्राहक हितार्थ नियमाने मागवून सत्य स्थिती,ग्राहकांची फसवणूक,एम.आर.पी.कसा धोका आहे.ग्राहकांच्या डोळ्यात धूळ फेक आहे हे मांडणार आहोत.
किरकोळ विक्रेता अर्थातच एम.आर.पी.पेक्षा कमी दराने उत्पादन विकू शकतो.परंतु एम.आर.पी.पेक्षा जास्त किंमतीला उत्पादन विकणे हा गुन्हा आहे.या व्यवस्थेतील महत्वाची त्रुटी म्हणजे एम.आर.पी.कशी निश्चित केली जावी याबाबत कोणत्तेही मार्गदर्शक तत्त्व,पद्धती,नियमावली,बंधन देण्यात आलेले नाही.उत्पादक मनाला वाटेल तेवढी किंमत छापू शकतो.आज निर्माता म्हणजेच उत्पादक हा मनमानी पद्धतीने चालवलेल्या एम.आर.पी.ची दुरुस्ती करतो.एम.आर.पी.संदिग्ध आहे आणि ग्राहकांना एम.आर.पी. च्या संरचनेची माहिती नसते.आपल्याला अशी अनेक उदाहरणे आढळतात ज्यात ग्राहक उत्पादनाच्या गुणवत्तेशी संबंधित नसलेली किंमत देतो.ग्राहक प्रतिनिधी म्हणून आमची मागणी आहे की एम.आर.पी.ची रचना निष्पक्ष,पारदर्शक आणि सहज समजली जावी अशी असावी.उत्पादनाची एम.आर.पी.ठरवण्यात सरकारची कोणतीही भूमिका नसल्यामुळे,एम.आर.पी.भरमसाठ रकमेवर निश्चित केली जाते.आणि म्हणूनच शेवटचा विक्री करणारा एमआरपी वर कल्पने पेक्षा जास्त “सुट” देतो.विशेषतः औषधांच्या बाबतीत ग्राहकांची विलक्षण लूट केली जाते.१० टक्या पासून ते ४० टक्या पर्यंत सूट अनेक ग्राहकांना मिळालेली आहे.ग्राहक आपल्या निवडीच्या अधिकाराचा वापर करू शकत नाही किंवा हे चूक आहे असे माहिती असूनही काही करू शकत नाही हे मोठे दुर्दैव आहे.
अखिल भारतीय ग्राहक पंचायत देशभरात एम.आर.पी.हा विषय का हाती घेत आहे ?
सुमारे १४० कोटी ग्राहकांच्या वतीने खिल भारतीय ग्राहक पंचायत केंद्र सरकारला उत्पादनाची किंमत (COP..cost of production),उत्पादनाची पहिली विक्री किंमत (FSP.. first selling price) आणि MRP..Maximum Retail Price यांच्याशी संबंधित अशी योग्य त्या किमंतीशी सांगड घालून एम.आर.पी.निश्चित करून सर्व ग्राहकांच्या फायद्यासाठी एक पाऊल उचलण्याची विनंती करतो.
एम.आर.पी.ची रचना तयार करण्यात आणि अंमलात आणण्यासाठी वेळ लागू शकतो,म्हणजे सरकार पॅक केलेल्या उत्पादनांवर एम.आर.पी.सोबत एफ.एस.पी.छापण्याचे आदेश देऊ शकते.ग्राहक जेव्हा ती/तो तिची/तिची खरेदी करतो,त्याला एफ.एस.पी.(FSP )बद्दल माहिती असल्यास तर्कसंगत निवड करू शकतो.एफ.एस.पी.लागू करून उत्पादक आणि आयात दारांना जास्त खर्च करावा लागत नाही.याचा खरा फायदा ग्राहकांना होतो.हे ग्राहकांच्या निवडीच्या अधिकाराचे समर्थन नक्की करेल.
अखिल भारतीय ग्राहक पंचायत ने हा विषय ग्राहक व्यवहार मंत्रालय,वित्त मंत्रालय आणि देशातील प्रमुख दैनिकांचे सहकार्य मिळवून देशातील नागरिकां पर्यंत पोहोचविण्याचे कार्य हाती घेतले आहे तसेच अखिल भारतीय ग्राहक पंचायतने या प्रश्नाचा अभ्यास करण्यासाठी आणि संसदेसमोर मांडण्यासाठी विधेयकाचा मसुदा तयार करावा यासाठी संसद सदस्यांना पत्र देखील पाठविण्याची मोहिम हाती घेतली आहे.समस्त नागरिकांना अखिल भारतीय ग्राहक पंचायत आवाहन करीत आहे की,”या ग्राहक हिताच्या लढ्यामधे आपण सर्वांनी सहभागी होऊन सहकार्य करावे.
विलास जगदाळे
अखिल भारतीय ग्राहक पंचायत
मध्य महाराष्ट्र प्रांत सहसचिव
9765986601.